OguzYalcin
Kayıtlı Kullanıcı
Esmaül Hüsna, Arapçada "en güzel isimler" anlamına gelir ve Allah'ın isimlerini ifade eden bir terimdir. "Esmâ" kelimesi "isimler"in çoğuludur; "hüsnâ" ise "en güzel, en mükemmel" demektir. Dolayısıyla Esmaül Hüsna, Allah'a ait olan ve O'nun sıfatlarını yansıtan isimlerin bütününü tanımlar. Bu isimlerin sayısı İslam geleneğinde 99 olarak bilinmekle birlikte meselenin ayrıntıları biraz daha katmanlıdır; aşağıda buna da değinilecektir.
Kur'an-ı Kerim'de Esmaül Hüsna doğrudan zikredilir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: "En güzel isimler Allah'ındır. O hâlde O'na bu isimlerle dua edin." (A'râf suresi, 7:180) Aynı ifade İsrâ suresi (17:110) ve Tâhâ suresi (20:8) ile Haşr suresinde (59:24) de geçer. Yani Esmaül Hüsna salt bir teolojik kavram değil, doğrudan Kur'an'ın işaret ettiği ve dua ile zikir bağlamında kullanılması önerilen bir çerçevedir.
Esmaül Hüsna denince akla ilk gelen soru genellikle bu olur: Neden tam 99? Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de yer alan bir hadiste Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'ın doksan dokuz ismi vardır; yüzden bir eksik. Kim bunları ihsâ ederse cennete girer." (Buhârî, Deavât 68; Müslim, Zikir 5) Buradaki "ihsâ" kelimesi salt ezberlemenin ötesinde bir anlam taşır: isimleri sayıp geçmek değil, anlamlarını kavramak, onlarla amel etmek ve Allah'a o isimlerle yönelmek şeklinde yorumlanır.
Öte yandan hadis, Allah'ın isimlerinin yalnızca 99 ile sınırlı olduğunu söylemez. Başka hadislerde Allah'ın "kimseye öğretmediği, kendi katında sakladığı" isimleri olduğu da rivayet edilmiştir. (Ahmed b. Hanbel, Müsned) 99 sayısı, öğretilen ve bilinmesi teşvik edilen isimlerin sayısıdır; Allah'ın isimlerinin tamamını sınırlayan bir rakam değildir.
Bu soruyu sormak önemlidir çünkü meşhur 99 isim listesinin kendisi doğrudan Kur'an'da liste hâlinde geçmez. Kur'an'da Allah'ın pek çok ismi ve sıfatı çeşitli ayetlerde yer alır; ancak "işte bunlar 99 isimdir" biçiminde derlenmiş bir liste Kur'an metninde bulunmaz. Hadis kaynaklarında ise Tirmizî'nin rivayetinde (Tirmizî, Deavât 82) 99 isim tek tek sayılmış bir liste mevcuttur. Ancak hadis âlimleri bu listenin sened açısından tartışmalı olduğunu not etmiştir; yani listenin kendisi zayıf bir rivayet zinciriyle gelmiştir. Bu nedenle İslam âlimleri "Allah'ın 99 ismi vardır" bilgisini sahih hadise dayandırırken hangi isimlerin tam olarak bu 99'u oluşturduğunu Kur'an ve sahih hadislerdeki geçişlere göre belirlemişlerdir.
A'râf suresi 180. ayet bu konuda açık bir yol gösterir: Allah'a isimleriyle dua etmek. Pratikte bu, bir ihtiyaç veya durum için o duruma uygun ismin ön plana çıkarılması anlamına gelir. Rızık için er-Rezzâk, şifa için eş-Şâfî, mağfiret için el-Ğaffâr, güç için el-Kaviyy gibi. Fakat bu, diğer isimleri dışarıda bırakmak anlamına gelmez; zikir ve dua bağlamında her isim tek başına da anlam taşır.
Esmaül Hüsna'nın zikir olarak okunması ise geniş bir geleneğe dayanır. Belirli bir ismi belirli sayıda okumaya ilişkin rivayetlerin büyük çoğunluğu sahih hadis kaynaklarında değil, daha geç dönem tasavvuf ve zikir geleneğinde oluşmuştur. Dolayısıyla "şu ismi 99 kere oku, şu ismi 33 kere oku" gibi uygulamaların sahih bir hadis dayanağı olduğunu söylemek mümkün değildir. Bu uygulamaları genel bir zikir niyetiyle yapmak caiz görülmüş olsa da kaynaksız sayıları sahih rivayetmiş gibi sunmak doğru olmaz.
Her isim, Allah'ın bir sıfatını ya da O'nun kullarıyla ilişkisini yansıtır. El-Hayy (diri olan), el-Kayyûm (her şeyi ayakta tutan), er-Rahmân (çok merhametli), er-Rahîm (merhameti sürekli olan), el-Melik (hükümdar), el-Kuddûs (her türlü noksanlıktan münezzeh olan) gibi isimler Allah'ın zâtî sıfatlarını; el-Ğaffâr (çok bağışlayan), et-Tevvâb (tövbeleri kabul eden), er-Rezzâk (rızık veren) gibi isimler ise kullarla ilişkideki fiilî sıfatlarını öne çıkarır.
Kelam âlimleri bu isimleri genellikle zâtî sıfatlar ve fiilî sıfatlar şeklinde sınıflandırmıştır. Tasavvuf geleneğinde ise isimlerin celâl (ululuk, azamet) ve cemâl (güzellik, lütuf) olmak üzere iki ana eksende toplandığı görüşü yaygındır. Bu sınıfland
Kur'an-ı Kerim'de Esmaül Hüsna doğrudan zikredilir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: "En güzel isimler Allah'ındır. O hâlde O'na bu isimlerle dua edin." (A'râf suresi, 7:180) Aynı ifade İsrâ suresi (17:110) ve Tâhâ suresi (20:8) ile Haşr suresinde (59:24) de geçer. Yani Esmaül Hüsna salt bir teolojik kavram değil, doğrudan Kur'an'ın işaret ettiği ve dua ile zikir bağlamında kullanılması önerilen bir çerçevedir.
99 Sayısı Nereden Geliyor?
Esmaül Hüsna denince akla ilk gelen soru genellikle bu olur: Neden tam 99? Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de yer alan bir hadiste Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'ın doksan dokuz ismi vardır; yüzden bir eksik. Kim bunları ihsâ ederse cennete girer." (Buhârî, Deavât 68; Müslim, Zikir 5) Buradaki "ihsâ" kelimesi salt ezberlemenin ötesinde bir anlam taşır: isimleri sayıp geçmek değil, anlamlarını kavramak, onlarla amel etmek ve Allah'a o isimlerle yönelmek şeklinde yorumlanır.
Öte yandan hadis, Allah'ın isimlerinin yalnızca 99 ile sınırlı olduğunu söylemez. Başka hadislerde Allah'ın "kimseye öğretmediği, kendi katında sakladığı" isimleri olduğu da rivayet edilmiştir. (Ahmed b. Hanbel, Müsned) 99 sayısı, öğretilen ve bilinmesi teşvik edilen isimlerin sayısıdır; Allah'ın isimlerinin tamamını sınırlayan bir rakam değildir.
Esmaül Hüsna'nın Kaynağı Kur'an mı, Hadis mi?
Bu soruyu sormak önemlidir çünkü meşhur 99 isim listesinin kendisi doğrudan Kur'an'da liste hâlinde geçmez. Kur'an'da Allah'ın pek çok ismi ve sıfatı çeşitli ayetlerde yer alır; ancak "işte bunlar 99 isimdir" biçiminde derlenmiş bir liste Kur'an metninde bulunmaz. Hadis kaynaklarında ise Tirmizî'nin rivayetinde (Tirmizî, Deavât 82) 99 isim tek tek sayılmış bir liste mevcuttur. Ancak hadis âlimleri bu listenin sened açısından tartışmalı olduğunu not etmiştir; yani listenin kendisi zayıf bir rivayet zinciriyle gelmiştir. Bu nedenle İslam âlimleri "Allah'ın 99 ismi vardır" bilgisini sahih hadise dayandırırken hangi isimlerin tam olarak bu 99'u oluşturduğunu Kur'an ve sahih hadislerdeki geçişlere göre belirlemişlerdir.
Esmaül Hüsna ile Dua Nasıl Edilir?
A'râf suresi 180. ayet bu konuda açık bir yol gösterir: Allah'a isimleriyle dua etmek. Pratikte bu, bir ihtiyaç veya durum için o duruma uygun ismin ön plana çıkarılması anlamına gelir. Rızık için er-Rezzâk, şifa için eş-Şâfî, mağfiret için el-Ğaffâr, güç için el-Kaviyy gibi. Fakat bu, diğer isimleri dışarıda bırakmak anlamına gelmez; zikir ve dua bağlamında her isim tek başına da anlam taşır.
Esmaül Hüsna'nın zikir olarak okunması ise geniş bir geleneğe dayanır. Belirli bir ismi belirli sayıda okumaya ilişkin rivayetlerin büyük çoğunluğu sahih hadis kaynaklarında değil, daha geç dönem tasavvuf ve zikir geleneğinde oluşmuştur. Dolayısıyla "şu ismi 99 kere oku, şu ismi 33 kere oku" gibi uygulamaların sahih bir hadis dayanağı olduğunu söylemek mümkün değildir. Bu uygulamaları genel bir zikir niyetiyle yapmak caiz görülmüş olsa da kaynaksız sayıları sahih rivayetmiş gibi sunmak doğru olmaz.
Esmaül Hüsna'daki İsimler Nasıl Anlaşılmalı?
Her isim, Allah'ın bir sıfatını ya da O'nun kullarıyla ilişkisini yansıtır. El-Hayy (diri olan), el-Kayyûm (her şeyi ayakta tutan), er-Rahmân (çok merhametli), er-Rahîm (merhameti sürekli olan), el-Melik (hükümdar), el-Kuddûs (her türlü noksanlıktan münezzeh olan) gibi isimler Allah'ın zâtî sıfatlarını; el-Ğaffâr (çok bağışlayan), et-Tevvâb (tövbeleri kabul eden), er-Rezzâk (rızık veren) gibi isimler ise kullarla ilişkideki fiilî sıfatlarını öne çıkarır.
Kelam âlimleri bu isimleri genellikle zâtî sıfatlar ve fiilî sıfatlar şeklinde sınıflandırmıştır. Tasavvuf geleneğinde ise isimlerin celâl (ululuk, azamet) ve cemâl (güzellik, lütuf) olmak üzere iki ana eksende toplandığı görüşü yaygındır. Bu sınıfland
